Tan ca, chị gọi về cho mẹ. Mẹ kể dạo này hay mất ngủ, trong nhà có chỗ hỏng, rồi hỏi bao giờ chị về ăn cơm. Chị nghe chưa hết đã nhìn đồng hồ. Cuối tháng còn tiền nhà, tiền học của con, tiền gửi về quê. Chị chuyển khoản xong, nói vài câu vội rồi cúp máy. Đến tối, chị lại nghĩ mình đã làm được điều cần làm, nhưng lòng vẫn nặng.
Có người ở gần cha mẹ mà ít khi ngồi xuống nghe chuyện của họ. Có người ở xa, gửi tiền đều nhưng chỉ gọi khi nhớ ra. Cũng có người muốn chăm sóc cha mẹ hơn, song trong nhà còn những lời làm đau nhau từ trước. Những tình cảnh ấy không giống nhau. Tình thương có thật, nhưng cách thể hiện đôi khi vướng mệt mỏi, trách nhiệm và những điều chưa được nói ra.
Trong Tử Vi, cung Phụ Mẫu thường được nhìn như một vùng tham khảo về sự gắn bó với cha mẹ, nếp nhà và cách một người trải nghiệm mối quan hệ này. Một số dấu hiệu có thể gợi ra xu hướng gần gũi, cách biệt, dễ bất đồng hoặc có trách nhiệm chăm nom. Đó chỉ là lăng kính để suy ngẫm, không phải lời khẳng định về kết cục của gia đình. Một lá số không thay người trong nhà trò chuyện, cũng không thể quyết định hôm nay ta sẽ đối xử với cha mẹ ra sao.
Khi thấy mình có khoảng cách với cha mẹ, ta có thể nhìn vào những việc đang diễn ra trong đời sống: có thường lắng nghe không, có giữ lời đã hứa không, có nói chuyện bằng sự tôn trọng không. Nếu đang gặp khó khăn về tiền bạc hoặc chăm sóc, hoàn cảnh cũng cần được nhìn nhận công bằng. Không ai có thể cho đi vượt quá khả năng mãi mà không kiệt sức. Bắt đầu từ phần mình làm được sẽ thiết thực hơn việc tự trách mình vì chưa thể làm mọi điều.
Khi nói đến báo hiếu, ta dễ quy tình thương về những thứ có thể đong đếm: tiền gửi về, món quà đã mua, việc đã làm thay. Những điều ấy có giá trị, nhất là khi cha mẹ đang cần được hỗ trợ. Nhưng quan hệ giữa cha mẹ và con cái còn được nuôi bằng sự có mặt, cách nói năng và những lần ta kiên nhẫn nghe nhau.
Nhìn từ Chánh Pháp, tâm và hành vi luôn đi cùng nhau trong đời sống thường ngày. Khi trong lòng chỉ còn vội vàng, bực bội hoặc mong cha mẹ làm theo ý mình, lời nói dễ trở nên cộc cằn. Khi ta sợ một cuộc trò chuyện sẽ chạm vào chuyện cũ, ta có thể chọn im lặng thật lâu. Những phản ứng ấy không khiến một người thành con bất hiếu; chúng cho thấy có nỗi mệt, nỗi sợ hay sự khó xử cần được nhận biết và chăm sóc.
Đôi khi ta làm nhiều việc cho cha mẹ nhưng vẫn mong được ghi nhận ngay. Khi không nhận được lời cảm ơn, lòng sinh buồn giận. Nhận ra mong đợi ấy không có nghĩa phải chối bỏ nhu cầu của mình. Ta chỉ cần thấy rõ điều đang có trong tâm, rồi chọn cách nói và làm ít gây thêm tổn thương. Sự chăm sóc cũng cần có giới hạn lành mạnh, nhất là khi mối quan hệ từng có bạo lực, đe dọa hoặc làm người trong cuộc bất an.
Đoạn Kinh sắp được trích nhắc ta nhìn sâu vào mối ân tình với cha mẹ, đồng thời suy ngẫm xem mình có thể sống lòng biết ơn ấy bằng những việc nào trong khả năng.
01Lời Kinh
“Có hai hạng người, này các Tỷ-kheo, ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cha mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này. Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha.
— Ðất (AN 2.33), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Dưới đây là gợi ý thực hành của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh. Bạn có thể chọn một việc phù hợp với tình cảnh của mình.
1. Tạo một khoảng trò chuyện có lắng nghe. Khi gọi về hoặc ngồi cạnh cha mẹ, thử dành một phần cuộc trò chuyện để nghe họ kể mà không vội sửa, khuyên hay chuyển sang chuyện tiền bạc. Có thể hỏi về sức khỏe, bữa ăn, một việc họ đang lo. Nếu không thể trò chuyện lâu, hãy nói trước lúc nào mình sẽ gọi lại. Giữ lời hẹn nhỏ giúp người thân cảm nhận được sự quan tâm rõ hơn một lời hứa lớn mà ta khó thực hiện.
2. Chăm sóc bằng việc cụ thể, vừa sức. Có thể cùng cha mẹ đi khám, giúp sắp xếp giấy tờ, sửa một vật dụng trong nhà, hướng dẫn cách dùng điện thoại hoặc lo một bữa ăn. Nếu đang ở xa, hãy hỏi họ cần hỗ trợ gì trước khi tự quyết định thay. Tiền bạc vẫn là một phần thiết thực của việc chăm nom, nhưng khoản gửi nên cân đối với thu nhập, nghĩa vụ và sức khỏe của mình. Đừng vay mượn quá sức chỉ để chứng tỏ lòng hiếu thảo.
3. Nói thật về giới hạn và khúc mắc. Nếu chưa thể gửi thêm tiền, hãy giải thích bình tĩnh điều mình có thể làm và điều chưa thể làm. Nếu một câu chuyện cũ vẫn khiến hai bên đau lòng, có thể chọn lúc thích hợp để nói về cảm xúc của mình, thay vì khơi lại trong lúc đang nóng giận. Với những mối quan hệ gây nguy hiểm hoặc tổn thương kéo dài, giữ khoảng cách an toàn và tìm người đáng tin cậy hỗ trợ cũng là cách có trách nhiệm. Báo hiếu không đòi hỏi ta phải phủ nhận nỗi đau của mình.
Khi thực hành, đừng đặt mục tiêu khiến cha mẹ thay đổi ngay hoặc buộc bản thân phải luôn vui vẻ. Hãy quan sát xem sau mỗi việc, mình có thật sự lắng nghe hơn, nói rõ ràng hơn và giữ được sự tử tế với cả hai phía hay không. Có khi chỉ một cuộc gọi được trọn vẹn đã mở ra cách gần gũi mới. Có khi cần thời gian dài hơn, và ta vẫn có thể bắt đầu bằng một cử chỉ chân thành.
Một việc làm ngay hôm nay
Hôm nay, hãy dành từ năm đến mười lăm phút gọi điện hoặc ngồi trò chuyện với cha mẹ. Trước khi bắt đầu, gác việc đang làm sang một bên. Hỏi một câu gần gũi như: “Dạo này mẹ ngủ có ngon không?” hoặc “Ba đang bận tâm chuyện gì nhất?”. Sau đó nghe hết câu trả lời, chưa cần vội đưa lời khuyên. Nếu cuộc gọi không thuận lợi, cũng không cần ép mình giải quyết mọi chuyện trong một lần. Chỉ cần khép lại bằng một lời rõ ràng về lúc hai bên có thể nói chuyện tiếp.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Ðất (AN 2.33), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.