Chị làm ở phòng hành chính một công ty nhỏ. Hôm đó phòng kế toán báo mất một bộ hồ sơ gốc, và người bị điểm mặt đầu tiên là chị, bởi chị là người giữ chìa khóa kho lưu trữ. Lời trách mắng dồn dập trước mặt mọi người, rằng chị thiếu trách nhiệm, rằng chị để người ngoài vào kho, rằng chị làm hỏng cả một quy trình. Chị đứng đó, tai ù đi vì ấm ức. Vài hôm sau người ta tìm thấy bộ hồ sơ do cô bên kế toán cầm chưa trả, chuyện đã rõ oan ức cho chị. Nỗi đau bị xúc phạm giữa đám đông thì không biến mất theo tờ giấy trả lại. Lời mắng kia vẫn còn, lặp đi lặp lại trong đầu chị mỗi khi bước ngang phòng kế toán.
Bị đổ oan là một trải nghiệm rất lạ. Không phải vì ta sai, không phải vì ta sơ suất, vậy mà cơn giận dữ và nỗi nhục nhã cứ trôi đi mất khỏi tầm tay, bám vào từng khoảnh khắc trong ngày. Khi mở một lá số Tử Vi để xem xét loại tình huống này, người ta thường nhìn vào vùng đời sống liên quan đến giao tiếp và lời nói, nơi cho thấy cách một người đối diện với tranh cãi, thị phi. Có người, theo lăng kính tham khảo, thuộc kiểu dễ gặp chuyện thị phi bất ngờ, dễ bị hiểu lầm trong công việc hoặc nơi đông người. Nhưng lăng kính ấy không phải bản án cho một con người; nó chỉ giúp nhận ra rằng ta có xu hướng đặc biệt nhạy cảm với chuyện bị đối xử bất công, chứ không hề định trước rằng ta buộc phải ôm lấy nỗi khổ ấy mỗi ngày. Cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở phản ứng của lòng mình: người kia đã mắng xong, đã bỏ đi, đã về nhà rồi, còn ta vẫn tiếp tục nghe lại lời mắng ấy trong đầu mình suốt mấy ngày liền.
Khi bị chửi oan, phản ứng gần như tự động của con người là tìm cách chứng minh mình vô tội, hoặc tìm cách chửi lại. Ta muốn người kia hiểu rằng họ đã sai, muốn họ xin lỗi, muốn họ gánh chịu hậu quả của việc đã xúc phạm mình. Nhưng Đức Phật nhìn hiện tượng này từ một hướng khác hẳn. Ở đây, vấn đề chưa phải là ai sai, ai đúng. Vấn đề đầu tiên nằm ở việc ta có tiếp nhận lời phỉ báng ấy hay không. Cơn giận của người kia là của họ; lời mắng nhiếc thốt ra từ miệng họ; ý muốn hạ nhục người khác cũng phát khởi từ tâm họ. Tất cả những thứ ấy, nếu ta không đưa tay ra đón lấy, nó không thể tự dưng nằm yên trong lòng ta được. Đức Phật chỉ ra một điều rất rõ: một khi ta không chấp nhận món quà mà người khác trao tới, nó vẫn thuộc về người trao. Lời kinh sắp trích dưới đây là lời Đức Phật nói với một người đã đến chửi mắng Người; hãy đọc để thấy vì sao người tu tập lại có thể đứng im trước cơn phẫn nộ hướng về mình.
01Lời Kinh
“—Cũng vậy, này Bà-la-môn, nếu Ông phỉ báng chúng tôi là người không phỉ báng; nhiếc mắng chúng tôi là người không nhiếc mắng; gây lộn với chúng tôi là người không gây lộn; chúng tôi không thâu nhận sự việc ấy từ Ông, thời này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông. Này Bà-la-môn, sự việc ấy chỉ về lại Ông. Này Bà-la-môn, ai phỉ báng lại khi bị phỉ báng, nhiếc mắng lại khi bị nhiếc mắng, gây lộn lại khi bị gây lộn, thời như vậy, này Bà-la-môn, người ấy được xem là đã hưởng thọ, đã san sẻ với Ông. Còn chúng tôi không cùng hưởng thọ sự việc ấy với Ông, không cùng san sẻ sự việc ấy với Ông, thời này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông! Này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông!
>
“— Phỉ Báng (SN 7.2), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Với vị không phẫn nộ,
“Phẫn nộ từ đâu đến?
“Sống chế ngự, chánh mạng,
“Giải thoát, nhờ chánh trí.
“Vị ấy sống như vậy,
“Ðời sống được tịch tịnh.
“Những ai bị phỉ báng,
“Trở lại phỉ báng người,
“Kẻ ấy làm ác mình,
“Lại làm ác cho người.
“Những ai bị phỉ báng,
“Không phỉ báng chống lại,
“Người ấy đủ thắng trận,
“Thắng cho mình, cho người.
“Vị ấy tìm lợi ích,
“Cho cả mình và người.
“Và kẻ đã phỉ báng,
“Tự hiểu, lắng nguôi dần.
“Bậc Y sư cả hai,
“Chữa mình, chữa cho người,
“Quần chúng nghĩ là ngu,
“Vì không hiểu Chánh pháp.
>
“— Phỉ Báng (SN 7.2), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải là thước đo phải theo đúng từng chữ. Người đọc có thể điều chỉnh cho vừa với nhịp sống của mình.
Một, khi bị mắng oan, đừng trả lời ngay lập tức. Chờ cho người kia dứt lời, để nguyên khoảng trống ấy mà không cần lấp đầy bằng lời biện bạch. Trong lúc nghe, đặt tay xuống, thả lỏng quai hàm, hít một hơi dài nhẹ. Việc này giúp cắt ngang đà phản ứng ngay lúc cơn nóng đang dâng lên.
Hai, tối về, ngồi xuống mười phút và tự hỏi mình một câu: những gì người kia nói hôm nay, tôi có cần mang theo vào ngày mai không? Đừng tự trả lời ngay. Chỉ cần đặt câu hỏi và ngồi yên, để lòng mình từ từ lắng xuống. Cơn giận thường dịu đi rất nhanh khi được nhìn thẳng bằng câu hỏi nhẹ nhàng như vậy.
Ba, nếu câu chuyện vẫn chưa nguôi, hãy viết ra giấy một đoạn ngắn về người đã chửi mình, theo lối tả khách quan: hôm đó họ đã mệt mỏi ra sao, giọng họ to như thế nào, có thể họ đang sợ hãi điều gì mà không nói ra. Không cần bênh vực họ, cũng không cần biến họ thành kẻ xấu; chỉ cần thấy họ là một con người đang có tâm trạng không yên.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, trước khi đi ngủ, hãy ngồi yên tĩnh năm phút và nhớ lại một việc — có thể của tuần này, có thể của nhiều năm trước — mà bạn cảm thấy mình bị mắng oan hoặc bị đổ lỗi sai. Tự nói thầm với mình một câu thật chậm: "Món quà ấy, tôi không cần nhận về nữa." Lặp lại hai đến ba lần. Không cần tìm cách tha thứ, không cần tự thuyết phục rằng mình đã buông; chỉ cần ghi nhớ câu nói ấy như một lời nhắc nhỏ để đặt xuống.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Phỉ Báng (SN 7.2), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.