Bạn vừa ra khỏi phòng họp. Trước mặt mọi người, sếp nói bạn làm việc cẩu thả. Câu nói ấy cứ lặp đi lặp lại trong đầu. Ngực bạn nóng ran. Hai tay hơi run. Bạn muốn nói lại một câu gì đó cho hả giận, hoặc muốn đóng sầm cửa bỏ về. Đó là cảnh rất thật của nhiều người đi làm. Người mắng có thể là sếp, là đồng nghiệp, là khách hàng, hoặc người thân trong nhà. Điều chung là cơn sân nổi lên rất nhanh. Nó đến trước cả khi mình kịp chọn thái độ.
Trong lăng kính tham khảo của Tử Vi, vùng đời sống liên quan đến sếp và môi trường làm việc thường được nhìn qua cung Quan Lộc và cung Nô Bộc. Cung Quan Lộc nói về xu hướng làm việc, cách mình đối diện áp lực và mối quan hệ với cấp trên. Cung Nô Bộc nói về người dưới quyền, đồng nghiệp, người cùng công việc với mình. Nếu nơi đó có các sao mang tính nóng vội, dễ bị kích động, người ấy thường phản ứng mạnh khi bị xúc phạm. Nếu có sao mang tính kiềm chế, người ấy dễ nuốt giận vào trong, lâu ngày thành ấm ức. Nhưng lá số chỉ cho thấy xu hướng phản ứng ban đầu. Nó không phải bản án cho một con người. Người nóng tính vẫn có thể học cách lắng xuống. Người hay dồn nén vẫn có thể học cách nói ra đúng lúc. Xu hướng ở lá số chỉ là nơi mình dễ vướng, không phải nơi mình bắt buộc dừng lại suốt đời.
Điểm khó nhất của cơn sân không phải là người mắng mình nói gì. Điểm khó nhất là tốc độ của nó. Lời nói vừa chạm tai, cơn giận đã dâng lên trong tích tắc. Mình chưa kịp hiểu chuyện gì xảy ra, thân đã phản ứng. Chính vì vậy, Đức Phật không bàn nhiều về việc ai đúng ai sai. Ngài hướng thẳng vào chỗ cơn sân vận hành trong tâm người nghe.
Khi bị sếp mắng, bạn dễ nghĩ rằng vấn đề nằm ở người mắng. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, bạn sẽ chờ người khác thay đổi rồi mình mới hết giận. Người kia có thể sẽ không bao giờ thay đổi theo ý mình. Đức Phật nhìn vấn đề từ một hướng khác. Ngài chỉ ra rằng cái làm mình đau không phải lời nói đến từ bên ngoài. Cái làm mình đau là phản ứng bên trong khi tâm nổi loạn với lời nói ấy. Ngài dùng một hình ảnh rất mạnh để chỉ ra thước đo của sự thực tập. Hình ảnh ấy không dừng ở chuyện sếp mắng nhân viên. Nó đi xa hơn, đến tận mức một người bị đặt vào hoàn cảnh rất tàn nhẫn. Nếu trong hoàn cảnh ấy mà tâm vẫn giữ được sự dịu dàng, thì khi bị mắng giữa chốn công sở, mình cũng có cách để tập. Đoạn kinh sau đây là lời dạy trực tiếp của Đức Phật về điểm này. Xin hãy đọc chậm.
01Lời Kinh
“Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta. Ở đây, chư Tỷ-kheo các Ông phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận. Chúng ta sẽ sống bao phủ người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Chư Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
>
“— Kinh Ví dụ cái cưa (MN 21), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Cũng vậy chư Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo hết sức hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa trong khi chưa bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm. Và chư Tỷ-kheo, chỉ khi nào Tỷ-kheo bị những lời nói bất khả ý, xúc phạm mà vị ấy vẫn hết sức hiền lành, hết sức nhu thuận, hết sức ôn hòa, khi ấy vị ấy mới được xem là hiền lành, mới được xem là nhu thuận, mới được xem là ôn hòa. Chư Tỷ-kheo, Ta không gọi một Tỷ-kheo là dễ nói, khi vị ấy dễ nói về các vật dụng như y áo, món ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, khi vị ấy thành tựu được tánh dễ nói. Vì sao vậy? Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy khi không được các vật dụng như y áo, thức ăn, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh, không còn là dễ nói, không còn thành tựu tánh dễ nói. Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo nào tôn trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ nói, vị ấy Ta mới gọi là dễ nói. Do vậy, này các Tỷ-kheo, hãy suy nghĩ: “Chỉ vì tôn trọng Pháp, cung kính Pháp, sùng kính Pháp chúng ta sẽ trở thành dễ nói, thành tựu tánh dễ nói”. Chư Tỷ-kheo, các Ngươi phải học tập như vậy.
>
“— Kinh Ví dụ cái cưa (MN 21), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“—Cũng vậy, này chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ này mà các Ông có thể nói với người khác: “Ðúng thời hay phi thời … hay với sân tâm”. Các Tỷ-kheo, khi nói với các người khác, các Ông có thể nói: “Ðúng thời … hay với sân tâm”. Các Tỷ-kheo, ở tại đây, các Ông cần phải học tập như sau: “Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm; chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ; chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận; chúng ta sẽ sống biến mãn người này với tâm câu hữu với từ. Và với người này là đối tượng, ta sống biến mãn cùng khắp thế giới, với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân”. Các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập như vậy.
>
“— Kinh Ví dụ cái cưa (MN 21), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Sau đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời kinh. Khi cơn sân vừa nhen lên, bạn có thể thử từng bước nhỏ.
Thứ nhất, nhận ra cơn sân đang ở trong thân trước khi nó thành lời nói. Ngay lúc bị mắng, đừng vội trả lời. Đưa chú ý xuống ngực hoặc bụng. Chỗ đó đang căng hay nóng? Hơi thở đang nông hay gấp? Chỉ cần nhận ra điều đó trong vài giây, cơn sân đã bị chậm lại một nhịp.
Thứ hai, tự hỏi rất nhẹ: “Trong câu mắng này, có phần nào đúng không?” Nếu có, đó là chỗ mình cần ghi nhận. Nếu không, đó là chuyện của người nói. Không cần gồng mình thanh minh ngay lúc cả hai đang căng. Một câu trả lời vào lúc nóng thường làm người kia thêm bực. Một câu trả lời sau vài phút lặng thường khác hẳn về chất lượng.
Thứ ba, khi cơn sân đã lắng một phần, thử cảm nhận người đang mắng mình. Họ cũng đang bị cảm xúc của họ đẩy đi. Không cần thương hại, cũng không cần tự hạ mình. Chỉ cần thấy rằng người ấy đang không bình an. Nhìn như vậy không làm mình yếu đi. Ngược lại, nó giúp mình không bị kéo theo guồng giận của họ.
Một việc làm ngay hôm nay
Hôm nay, hãy lấy một tờ giấy trắng. Viết lại câu nói làm bạn giận nhất trong tuần này, từng chữ một. Rồi ngồi yên vài phút. Nhìn câu viết ấy. Không cần phân tích đúng sai. Sau đó viết tiếp một dòng: “Lúc ấy, trong thân tôi, chỗ nào khó chịu nhất?” Để ý ngực, họng, vai, tay. Ghi ra một cách thật thà. Sau cùng, viết một câu nói mình có thể nói với người kia vào ngày mai, nếu chuyện đó còn lặp lại. Một câu ngắn, giữ được ranh giới của mình mà không hất cả cơn giận trở lại. Mười lăm phút là đủ. Việc này không làm cơn sân biến mất ngay trong một ngày. Nó chỉ bắt đầu cho một người đang tập nhìn cơn sân rõ hơn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Kinh Ví dụ cái cưa (MN 21), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.