Chị hàng xóm kể, hôm đau lưng tái phát, chị nằm bẹp một buổi sáng. Người đau thì ít, mà lòng quặn thì nhiều. Chị nghĩ tới mấy tháng chưa dám nhận thêm việc, nghĩ tới mình mới ngoài bốn mươi mà thấy già yếu, nghĩ tới tiền thuốc, tiền khám. Tới trưa, cơn đau lưng vẫn vậy, nhưng chị đã thấm mệt như vừa gánh một ngày lao lực.
Chuyện này không xa lạ. Ai từng đau cũng hiểu: cơ thể tổn thương một phần, nhưng cái làm mình rã rời nằm đó là một phần khác. Phần này không ở xương khớp, không ở vết thương, mà ở những câu chuyện mình tự kể trong đầu. Nếu nhìn qua khung tham khảo của Tử Vi, người ta hay gắn những vùng lặp lại như vậy với các cung chỉ về thân thể, bệnh tật, hoặc cung an nhàn đời sống. Lá số có thể gợi ra xu hướng một người dễ nhạy cảm với chuyện sức khoẻ, dễ mang tâm trạng nặng nề mỗi khi trong người không khoẻ. Đó là một nét để tham khảo, nhằm nhận ra mình có khuynh hướng nào, chứ không phải bản án cho một con người. Cơn đau có thể đến với bất kỳ ai, và ai cũng có thể học cách bớt tự làm khổ mình thêm.
Đức Phật từng dùng một hình ảnh rất gần với cảm giác đau đớn. Khi thân bị thương, ví như bị một mũi tên bắn trúng, người ta đau. Nhưng liền sau đó, người chưa học cách nhìn tâm mình có thể tự bắn thêm một mũi tên nữa. Mũi thứ hai này không do ai bắn. Nó là nỗi buồn rầu, oán trách, là chuỗi suy nghĩ lo sợ kéo dài sau cơn đau đầu tiên. Nhiều người nằm viện mấy ngày, cơn đau vết mổ đã giảm, mà người vẫn không ngủ được vì lo nghĩ việc nhà, việc cơ quan, rồi trách thân mình bệnh tật. Càng nghĩ, càng thấy khổ chồng lên khổ. Cảm giác ban đầu là hiện thực của thân. Sầu muộn, than vãn, đấm ngực, oán hận là phần mình thêm vào. Lời dạy dưới đây nói rõ hai phần ấy khác nhau thế nào.
01Lời Kinh
“Và này các Tỷ-kheo, bậc Ða văn Thánh đệ tử khi cảm xúc khổ thọ thời không có sầu muộn, không có than vãn, không có khóc lóc, không có đấm ngực, không có đi đến bất tỉnh. Vị ấy chỉ cảm thọ cảm giác một cảm thọ, tức là cảm thọ về thân, không phải cảm thọ về tâm. Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bị người ta bắn một mũi tên. Họ không bắn tiếp người ấy với mũi tên thứ hai.
>
“— Kinh Tên (SN 36.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Những việc dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, nhằm giúp người bệnh bớt tự làm mình nặng thêm, không thay cho việc khám và chữa trị y khoa.
Việc thứ nhất, khi cơn đau nổi lên, thử tách câu chuyện ra khỏi cảm giác. Thay vì nghĩ “mình đau thế này rồi làm sao lo nổi tháng tới”, kéo chú ý về đúng chỗ đang khó chịu. Gọi tên cảm giác: nóng, nhức, căng, buốt. Mỗi lần tâm định nhảy sang lo lắng, kéo về lại chỗ đang cảm nhận. Làm vậy không hết đau ngay, nhưng giúp cơn đau khỏi bị dòng suy nghĩ khuếch đại thành gánh nặng. Việc thứ hai, giữ thái độ bình thường với tiếng rên trong lòng. Không cần trấn áp nỗi sợ, không cần tỏ vẻ mạnh mẽ. Chỉ nhận ra đang sợ, đang buồn, đang tiếc thân, rồi nhẹ nhàng trở về bên cơn đau thật đang có mặt. Thấy sợ là sợ, thấy đau là đau, không trộn hai thứ vào nhau. Việc thứ ba, trong ngày dành vài lần nghỉ ngắn để buông mọi toan tính. Người đau thường tự thúc mình nghĩ cách xoay sở, việc chưa đụng tới đã mệt. Chủ động ngồi yên hoặc nằm yên, biết mình đang thở, biết mình đang nằm, không thêm một kế hoạch nào. Đó là cách cho cơ thể và tâm cùng được nghỉ.
Một việc làm ngay hôm nay
Ngay khi cảm thấy cơn đau hoặc sự mệt mỏi trong người, dành khoảng mười phút nằm hoặc ngồi yên. Tắt bớt âm thanh xung quanh. Nhắm mắt, chú ý hơi thở ra vào ở bụng trong vài hơi. Rồi đưa nhẹ sự chú ý tới chỗ đang đau. Không tìm cách đuổi cơn đau. Chỉ yên lặng nhận biết cảm giác ấy đang có mặt, từng chút một. Khi thấy tâm bắt đầu kể thêm chuyện lo, buồn, bực, đừng nối theo. Đưa chú ý về lại nhịp thở rồi về lại chỗ đau. Làm tới khi thấy lòng bớt cuộn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Kinh Tên (SN 36.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.