Bạn nằm xuống giường, đèn đã tắt, chăn đã đắp. Cơ thể mệt rã rời sau một ngày dài. Thế nhưng đầu thì ngược lại. Nó không chịu ngừng. Hết chuyện người sáng nay nói một câu khó chịu, tới chuyện tuần sau phải giải quyết, rồi nhảy sang một món nợ chưa trả, một lời nhắn chưa hồi âm. Hết chuyện này tới chuyện kia, như cuộn chỉ rối cứ thế xoay vòng. Bạn có cảm giác mình nằm yên, nhưng bên trong là cả một cơn bão không ngớt. Ban ngày cũng vậy. Đang làm việc, tự dưng thấy lo. Đang ăn cơm, tự dưng thấy nghẹn. Người ở đây mà đầu đã chạy đi tận đâu. Càng cố dẹp suy nghĩ, suy nghĩ càng lớn tiếng hơn.
Trong Tử Vi, tình trạng suy nghĩ không yên thường được nhìn qua Mệnh, Tật và Phúc. Người có Thiên Cơ, Thiên Đồng, Liêm Trinh hay Thái Dương ở những vùng này tính hay lo toan, suy tính nhiều. Người có Thiên Lương hay Địa Không, Địa Kiếp đôi lúc nghĩ miên man, khó dừng. Người có Vũ Khúc hay Hóa Kỵ rất khó buông việc đã qua. Lá số chỉ nêu xu hướng để tham khảo, không phải bản án cho một con người. Nó giống như tấm bản đồ cho biết bạn dễ bị mưa ở khúc đường nào. Còn người cầm lái vẫn là bạn.
Đức Phật không nói suy nghĩ là kẻ thù. Ngài nói tâm không dừng, không nghỉ, chạy nhảy lung tung như con khỉ chuyền cành. Cái khổ không nằm ở chỗ ý nghĩ khởi lên, mà nằm ở chỗ ta bị nó lôi đi mà không hay biết. Khi tâm cứ chạy theo chuyện quá khứ, dựng lên tương lai, ta đánh mất chỗ nương. Chỗ nương ấy rất đơn sơ. Nó vẫn ở ngay trước mắt, ngay dưới mũi mình. Mỗi người thở suốt ngày đêm, nhưng hầu như chẳng mấy lúc biết mình đang thở. Đức Phật dạy cách trở về bằng một việc rất nhỏ. Không cần phân tích suy nghĩ đúng sai. Không cần đè nén cảm xúc. Chỉ cần biết hơi thở đang vào, hơi thở đang ra, dài thì biết dài, ngắn thì biết ngắn. Chính sự ghi nhận ấy kéo tâm trở về với thân. Lời kinh mô tả rất gần, không có gì xa xôi:
01Lời Kinh
“Thở vô dài, vị ấy biết: “Tôi thở vô dài”. Hay thở ra dài, vị ấy biết: “Tôi thở ra dài”. Hay thở vô ngắn, vị ấy biết: “Tôi thở vô ngắn”. Hay thở ra ngắn, vị ấy biết: “Tôi thở ra ngắn”. “Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Cảm giác cả toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.
>
“— Kinh Nhập tức, Xuất tức niệm (Kinh Quán niệm hơi thở) (MN 118), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, hoàn toàn do mình tự rút ra, không phải lời Phật dạy quy định phải làm đúng số phút hay số lần.
Việc thứ nhất là thở rồi biết mình đang thở. Khi ngồi xuống, đừng vội điều khiển hơi thở cho sâu, cho dài. Hãy thở tự nhiên như bao ngày. Chỉ việc thầm nhận biết hơi vào chạm mũi, hơi ra chạm môi. Một hơi vào, biết rõ. Một hơi ra, biết rõ. Đầu có nghĩ lung tung thì cũng mặc. Nghĩ rồi quên theo dõi hơi thở, lúc nào nhớ ra thì trở về. Trở về không cần trách mình. Cứ thế mà trở về.
Việc thứ hai là đặt suy nghĩ vào một chỗ để nhìn, thay vì chui vào trong nó. Khi một ý nghĩ nổi lên, đừng hỏi vì sao nó tới. Đừng tự tranh cãi với nó. Chỉ nhận ra bằng một câu rất nhẹ trong đầu, rằng mình đang nghĩ. Rồi tìm lại hơi thở. Như người ngồi bên bờ sông nhìn cành lá trôi. Lá trôi là chuyện của nước. Mình chỉ ngồi yên nhìn.
Việc thứ ba là gắn việc thở vào những lúc chuyển việc trong ngày. Chưa cần ngồi thiền lâu. Mỗi khi rửa mặt, chờ nước sôi, đứng trước thang máy, hãy thở ba hơi có chủ ý. Ba hơi biết rõ vào, ba hơi biết rõ ra. Mười lần như vậy trong một ngày cũng đủ gom tâm lại.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, trước khi nằm xuống, bạn dành ra mười phút ngồi yên trên mép giường. Đặt hai tay lên đùi. Mắt nhắm hờ. Thở bình thường. Mỗi hơi vào, chỉ thầm biết hơi vào. Mỗi hơi ra, chỉ thầm biết hơi ra. Nếu suy nghĩ kéo dài năm mười giây cũng không sao, chỉ cần lúc nào nhận ra thì trở về với hơi thở tiếp theo. Hết mười phút thì nằm xuống ngủ. Không cần đạt được gì. Không cần đầu trống rỗng. Chỉ cần tối nay, bạn biết mình đã thở suốt mười phút mà không bị cuốn đi hoàn toàn. Vậy là trọn vẹn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Kinh Nhập tức, Xuất tức niệm (Kinh Quán niệm hơi thở) (MN 118), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.