Bạn ngồi một mình trong phòng, điện thoại cầm lên rồi buông xuống. Vừa thấy người yêu cười nói vui vẻ với một người khác trong nhóm bạn, lòng bạn bỗng chùng xuống. Chưa có gì quá đáng xảy ra, nhưng bạn thấy khó chịu. Miệng thì nói không sao, nhưng trong đầu đã dựng lên đủ chuyện. Người đó thân thiết với người yêu bạn từ khi nào? Vì sao lúc đó người yêu không nhắn tin cho bạn trước? Càng nghĩ, lòng càng quặn.
Cơn ghen bắt đầu chỉ là một thoáng buồn, rồi lan thành suy nghĩ mệt mỏi. Bạn có thể chưa làm gì người yêu, nhưng chính bạn đang bị cơn ghen hành hạ. Muốn thoát ra, thường người ta quy sang chuyện người yêu thiếu tinh tế, hoặc tự nhủ mình không nên nhỏ nhen. Nhưng càng cố dằn, càng thấy khó chịu.
Dưới lăng kính tử vi, mỗi người có một vùng dễ nhạy cảm hơn với sự mất điều kiện được thương, được chú ý. Có người vướng ở chuyện bám víu vào người thương, có người vướng ở cảm giác bị so sánh, có người vướng ở việc quá giữ gìn điều mình xem là của riêng. Lá số chỉ cho thấy mình dễ giận khi nào, dễ bám chấp ở đâu, để nhận ra xu hướng mà tham khảo, không phải số phận cho một con người. Cơn ghen không phải từ ngôi sao nào trói buộc, mà từ chính sự bám giữ trong lòng mình.
Ghen là trạng thái tâm đi kèm với sân. Sân không phải lúc nào cũng là gào lên hay quát mắng. Có thứ sân âm ỉ, ngồi im nhưng ruột gan lạnh dần, thấy người khác vui bên người mình thương mà lòng tức nghẹn. Trong cơn ghen, mình không muốn người yêu cười với người khác, không muốn họ được ai nhìn bằng ánh mắt trìu mến. Mình đau, nên vô tình muốn niềm vui của người kia bớt lại.
Đức Phật dạy cách làm ngược lại với sân: tập bồi dưỡng lòng từ. Khi lòng từ được nuôi lớn, chỗ cho sân tự khắc hẹp đi. Lòng từ với người yêu nghĩa là muốn họ được an ổn, được vui. Nhưng có một chỗ rất dễ nhầm: mình tưởng thương người yêu, nhưng thực ra chỉ thương trong điều kiện họ thuộc về mình, họ vui với mình, họ thu hẹp với người khác. Lòng thương có điều kiện ấy không dẹp được cơn ghen, vì nó vẫn lấy mình làm trung tâm.
Lời Phật nhắc tới việc tu tập lòng từ để diệt trừ sân tâm, cho những cõi lòng đang hẹp lại vì một chuyện rất đời. Đoạn kinh dưới đây là lời dạy ngắn, đi thẳng vào chỗ lòng mình đang vướng:
01Lời Kinh
“Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng từ. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về lòng từ, cái gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt. Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng bi. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về lòng bi, cái gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt. Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về hỷ. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc bất lạc sẽ được trừ diệt. Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về xả, cái gì thuộc hận tâm sẽ được trừ diệt. Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái gì thuộc tham ái được trừ diệt. Này Rāhula, hãy tu tập sự tu tập về vô thường. Này Rāhula, do tu tập sự tu tập về vô thường, cái gì thuộc ngã mạn được trừ diệt.
— Ðại kinh Giáo giới La-hầu-la (MN 62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Những cách dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời kinh quy định. Bạn có thể chọn một cách hợp với mình để tập dần.
Thứ nhất, tập hỷ nghĩa là bắt đầu biết vui thay cho người mình thương. Chuyện người yêu tìm được niềm vui với bạn bè, với công việc, với sở thích riêng, đó là điều đáng mừng. Mình đau vì muốn niềm vui ấy chỉ nằm ở mình. Tập hỷ là buông bớt đòi hỏi ấy ra, muốn người thương có thêm những mối quan hệ nâng đỡ họ, chứ không phải chỉ mình mới làm họ vui.
Thứ hai, nhìn người khiến mình ghen bằng một con mắt khác. Thay vì coi họ là mối đe dọa, hãy tập nghĩ rằng họ cũng là một con người đang sống với những lo toan riêng, chưa chắc họ có ý cướp đi điều gì của mình. Cơn ghen giảm đi rất nhiều khi mình không còn gán cho người kia ý định xấu mà họ không có.
Thứ ba, khi cơn ghen nổi lên, đừng vội nhắn tin dò hỏi hay truy trách. Hãy ngồi yên một chút, nhận ra mình đang ghen. Chỉ cần thầm gọi tên cơn cảm xúc ấy trong đầu: «Ghen đây». Gọi được tên, mình không còn bị nó cuốn đi ngay lập tức, mà giữ được khoảng lặng để thở và chọn cách nói chuyện đàng hoàng sau này.
Một việc làm ngay hôm nay
Hôm nay, khi thấy lòng ghen bắt đầu dâng lên, bạn hãy ngưng mọi việc lại khoảng mười phút. Tắt điện thoại, ngồi vào một chỗ yên, thở chậm vài hơi. Trong lòng thầm nói với chính mình: «Ta mong người thương của ta được sống an lành, ngay cả khi niềm vui ấy không do ta tạo ra». Lặp lại câu ấy ba lần, chậm rãi. Chưa cần gượng ép mình vui lên ngay, chỉ cần mở ra một chút khoảng trống để cơn ghen lắng xuống.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Ðại kinh Giáo giới La-hầu-la (MN 62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.