Chị tôi có một đồng nghiệp cũ. Mười bảy năm rồi, mỗi lần nhắc tới người đó, giọng chị vẫn căng lên như mới hôm qua. Chị kể lại từng câu từng chữ người kia đã nói trong cuộc họp hôm ấy, từng ánh mắt, từng cái nhún vai. Chị không còn làm chung, không còn gặp, không còn liên lạc. Nhưng trong trí chị, người đó vẫn đang hiện diện mỗi ngày, mỗi lần chị nhớ lại chuyện cũ.
Nhiều người cũng đang sống như vậy. Cơn giận đi qua, sự việc lùi xa, nhưng mối ghét thì ở lại. Nó không đánh thức mình dậy giữa đêm, nhưng nó ngồi lặng lẽ ở một góc, sẵn sàng bùng lên khi có ai nhắc tới. Cái nặng nề nhất của mối ghét lâu năm là nó trở thành một phần quen thuộc bên trong, tới mức mình quên mất là có thể buông nó xuống.
Trong Tử Vi, người ta hay nhìn vào cung Quan Lộc để xem cách một người hành xử nơi công việc, cung Phúc Đức để hiểu đời sống tinh thần thiên về chiều hướng nào, và cung Nô Bộc khi nói tới quan hệ đồng nghiệp, bạn bè. Nhưng có một chỗ nhiều người bỏ sót là cung Tật Ách. Cung này không chỉ liên quan tới bệnh tật của thân. Nó còn cho thấy những gì mình ôm giữ trong lòng, những uất kết chưa tháo ra được. Một người ghét ai đó mãi nhiều năm, dù không muốn ghét nữa mà vẫn không dứt ra được, thường có dấu vết ở vùng này. Phải nói rõ rằng lá số chỉ chỉ ra xu hướng tâm lý và hành vi. Nó không phải bản án cho một con người, cũng không bắt ai phải ghét ai tới hết đời. Nó chỉ là một tấm gương soi, để mình nhận ra mình đang giữ cái gì trong lòng, từ đó tính chuyện tháo gỡ.
Điều làm mình mệt nhất khi ghét một người lâu năm là mình tin rằng người đó đáng bị ghét. Mình có đủ lý do. Mình có bằng chứng. Mình có cả một kho ký ức để chứng minh rằng mình đúng. Nhưng Đức Phật không bàn tới chuyện ai đúng ai sai. Ngài nhìn thẳng vào một sự thật giản dị hơn: hiềm hận đang có mặt trong lòng mình, và nó cần được tháo gỡ. Không phải vì người kia xứng đáng được tha thứ, mà vì tâm mình xứng đáng được nhẹ.
Trong kinh, Đức Phật dạy những cách khác nhau để làm nguội cơn hiềm hận, ứng với từng loại người và từng loại tình huống. Có khi là khởi lòng từ với người mình ghét. Có khi là buông ra, không giữ nữa. Và có khi là nhớ lại rằng mình là chủ của nghiệp do mình tạo ra, rằng những gì mình gieo xuống hôm nay chính là hạt giống mình sẽ gặt về. Ba đoạn kinh dưới đây là ba lối mở khác nhau cho cùng một cánh cửa.
01Lời Kinh
“Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy, hiềm hận cần phải trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Trong người nào, hiềm hận được sanh, trong người ấy xả cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, sự kiện nghiệp do mình tạo cần phải an lập là: “Tôn giả là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là khởi nguyên của nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ nương tựa của nghiệp. Phàm nghiệp thiện hay ác được làm Tôn giả sẽ là người thừa tự nghiệp ấy”. Như vậy, trong người ấy, hiềm hận cần phải được trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Những điều dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải quy định bắt buộc. Mỗi người có thể chọn một cách hợp với hoàn cảnh của mình.
Việc thứ nhất là tập nhìn người mình ghét mà không gọi họ bằng cái tên cũ. Cái tên cũ là "kẻ phản bội", "kẻ hại mình", "kẻ ích kỷ". Mỗi lần gọi như vậy, mình lại ném thêm một nắm củi vào ngọn lửa cũ. Hãy thử gọi họ là "một người đã từng làm tôi đau". Cách gọi này không xoá đi sự thật, chỉ là bỏ bớt lớp nhãn dán đã quá cũ. Lòng từ không phải là thương họ, mà là thôi nung đốt chính mình.
Việc thứ hai là nhìn lại món nợ cảm xúc mà mình vẫn đang trả. Nhiều người nói ghét là để giữ công bằng, nhưng thật ra mình mới là người đang ăn cơm họ, uống nước họ, ngủ mơ thấy họ. Người kia có thể đã quên từ lâu. Mình nghĩ mình đang giữ một bản án, nhưng thật ra mình đang giữ một gánh nặng mà không ai bắt giữ. Mỗi lần nhớ tới người mình ghét, hãy tự hỏi: "Khoảnh khắc vừa rồi, tôi đã sống với ai?" Nếu câu trả lời là "sống với người ghét", thì mình biết mối ghét đã lấy mất thêm một phút đời mình rồi.
Việc thứ ba là dùng một câu nhắc nhẹ. Khi hình ảnh người đó hiện lên, thay vì nhai lại chuyện cũ, hãy nói thầm: "Nghiệp của tôi là của tôi, nghiệp của họ là của họ." Câu này giúp mình ngừng làm quan toà. Họ có phần của họ phải trả. Mình có phần của mình phải lo. Hai việc đó không cần dính vào nhau nữa.
Một việc làm ngay hôm nay
Trong mười lăm phút hôm nay, hãy lấy một tờ giấy và viết tên người mình ghét ở đầu trang. Không cần viết chuyện họ đã làm. Chỉ viết xong một câu: "Cơn giận này thật, nhưng nó không phải là người của tôi." Sau đó ngồi yên, hít vào chậm, thở ra chậm trong khoảng ba mươi hơi thở. Khi thở, không cố xua đuổi hình ảnh người đó, cũng không níu thêm chuyện gì mới. Chỉ thở. Hết ba mươi hơi thì xé tờ giấy đi. Việc xé giấy không có nghĩa là xong ngay, chỉ là một cách để thân mình hiểu rằng mình đang chọn tháo ra, từng chút một.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Trừ Khử Hiềm Hận (1) (AN 5.161), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.