Chị quen biết rất nhiều người. Danh bạ trong máy có hơn ba trăm số, nhóm trò chuyện mười mấy cái mỗi ngày hiện thông báo đỏ. Buổi sáng đi làm, chị chào bảo vệ, cười với chị lao công, họp hành cùng đồng nghiệp. Buổi chiều tan ca, bạn rủ đi cà phê cũng có, đi ăn cũng có. Vậy mà đêm hôm con sốt, người nhà gọi điện xuống bệnh viện gấp, chị cầm máy lên lướt qua lại ba trăm số, không biết bấm số ai để nói một câu: "Tôi đang ở bệnh viện, trong lòng rối quá".
Cảnh này không hiếm. Thành phố càng đông, người ta càng dễ gặp nhau, nhưng cũng dễ lướt qua nhau. Nhiều người sống giữa một mạng lưới quan hệ dày đặc mà vẫn cảm thấy như đứng một mình trong gió. Thiếu đi một người thiện hữu — người có thể nghe mình khi yếu mềm, người sẵn lòng có mặt khi mình chông chênh.
Trong Tử Vi, chuyện bè bạn thân hữu thường được tham khảo qua vùng Nô Bộc và vùng Phúc Đức. Đây không phải bản án cho một con người. Đây chỉ là lăng kính giúp mình nhận ra xu hướng: có người dễ mở lòng, có người khó tin. Có người được bạn bè tìm đến khi họ gặp chuyện, nhưng chính họ ít khi chủ động nhờ đến ai. Cũng có người khéo xã giao nhưng giữ bên trong một bức tường rất dày, ai đến gần cũng phải dừng lại. Lăng kính này giúp soi chỗ vướng: không phải do mình xấu, hay đời bạc, mà do một xu hướng lâu ngày trong cách nối quan hệ.
Vấn đề nằm ở chỗ người ta hay tự nói với mình rằng "ai cũng bận", "chắc người ta không muốn nghe chuyện mình", "thôi tự gắng được". Lâu dần, mình không còn quen với việc tìm tới người khác khi khó khăn. Mình tự đóng cửa trước, rồi quên mất cánh cửa ấy đã không mở từ khi nào.
Đức Phật từng nói về giá trị của người bạn tốt một cách rất rõ ràng. Khi thị giả Ānanda nói rằng thiện hữu chiếm một nửa đời sống phạm hạnh, Đức Phật đã điều chỉnh ngay. Điều chỉnh này không phải chuyện chấm điểm cho bằng được, mà là muốn người nghe thấy rằng một người bạn tốt, một người đồng hành tử tế, có thể là trợ duyên cho cả con đường tu học và cả đời sống thường nhật. Không có người bạn lành, người ta dễ nản dọc đường. Có người bạn lành, những lúc yếu mềm, mình có chỗ dựa ngay từ cách sống thường ngày, chứ không phải đợi đến lúc khổ mới đi tìm.
Đoạn Kinh dưới đây nhắc người học Phật về điều đó, không theo nghĩa là mình phải đi tìm một người hoàn hảo, mà là hiểu vì sao việc xây dựng tình bạn lành với người hiền thiện lại quan trọng như vậy.
01Lời Kinh
“—Chớ có nói vậy, này Ānanda! Chớ có nói vậy, này Ānanda! Toàn bộ Phạm hạnh này, này Ānanda, là thiện bạn hữu, thiện bạn đãng, thiện thân tình. Với Tỷ-kheo thiện bạn hữu, thiện bạn đãng, thiện thân tình, này Ānanda, thời được chờ đợi Thánh đạo Tám ngành được tu tập, Thánh đạo Tám ngành được làm cho viên mãn.
>
“— Một Nửa (Upaddham) (SN 45.2), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải quy định tu tập có sẵn trong Kinh.
Thứ nhất, nhận ra một người quen thân nhất trong hoàn cảnh hiện tại. Không cần là người tài giỏi, giàu có, hay vui vẻ. Chỉ cần một người có mặt lúc mình nói chuyện mà không vội phán xét. Có thể đó là đồng nghiệp ngồi cạnh, là người quen cũ thỉnh thoảng nhắn tin, là một người trong xóm. Ghi ra tên người ấy.
Thứ hai, làm một việc nhỏ để mở một cánh cửa thật, không sáo rỗng. Đừng hỏi "dạo này sao rồi" cho có lệ. Hãy hỏi một điều cụ thể hơn, chẳng hạn "bữa đó nghe nói anh mệt, nay đỡ chưa?" hoặc "chị còn làm ở chỗ cũ không?". Hỏi để người kia thấy mình còn nhớ tới họ như một con người, chứ không phải một cái tên trong danh bạ.
Thứ ba, khi gặp khó, hãy chọn một người để chia sẻ một phần nhỏ trước. Không cần kể hết mọi chuyện. Có thể chỉ nói: "Hôm nay tôi mệt quá, nhưng vẫn cố đi làm". Một lời như vậy đủ để lòng không còn cô độc. Người khác không cần giải quyết giúp mình, chỉ cần lắng nghe.
Một việc làm ngay hôm nay
Mở danh bạ máy hoặc danh sách bạn bè trên mạng. Tìm ba cái tên mà mình từng nói chuyện thân trong một năm qua. Chọn một người, nhắn hoặc gọi với nội dung đơn giản: "Tự nhiên hôm nay nhớ tới bạn, muốn hỏi thăm một tiếng". Không cần xin lỗi vì lâu không nói chuyện. Chỉ cần bắt đầu lại. Nếu người đó trả lời, hãy hỏi thêm về một việc cụ thể trong đời họ. Việc này mất khoảng mười phút, nhưng có thể mở lại một cánh cửa đã lặng im.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Một Nửa (Upaddham) (SN 45.2), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.