Hôm qua bạn còn vui vì được sếp khen trước cả nhóm. Hôm nay đã thấy lòng nặng trĩu vì một đồng nghiệp nói rằng bạn làm việc chưa tới. Người ta có thể ca ngợi bạn hết lời vào buổi sáng rồi quay lưng nói lời khó nghe vào buổi chiều. Đứa trẻ nào lớn lên cũng từng trải qua chuyện này: được thưởng vì điểm cao, bị mắng vì điểm thấp. Niềm vui và nỗi buồn cứ thay phiên nhau bám theo từng lời người khác nói về mình. Có người nói tốt thì đêm ấy ngủ ngon. Có người chê bai thì mấy hôm liền ăn không thấy vị.
Trong Tử Vi, việc đón nhận lời khen tiếng chê, sự được mất, danh vọng hay thất bại không gắn cứng vào một cung nào. Nó hiện ra khác nhau tuỳ từng lá số. Có người thấy rõ ở cung Quan Lộc, nơi chuyện làm ăn, chức vụ, thăng tiến chi phối tâm trạng mỗi ngày. Có người thấy rõ ở cung Tài Bạch, nơi tiền bạc được mất kéo theo lời khen tiếng chê. Có người lại thấy rõ nhất ở cung Phu Thê hay cung Tử Tức, nơi lời nhận xét của người thân tác động mạnh hơn cả dư luận ngoài xã hội. Lá số chỉ ra xu hướng vùng nào dễ bị gió đời thổi lay nhất, chứ không phải bản án cho một con người. Vùng nào nổi bật thì ở đó dễ thấy lòng mình chao đảo khi được người ta khen, chê, cho, lấy. Điều đáng chú ý là Tử Vi không dùng để đoán chừng nào hết bị chê. Nó giúp mình thấy rõ hơn nơi yếu nhất trong tâm để bắt đầu tập đứng cho vững.
Sở dĩ tám ngọn gió này làm khổ người ta không phải vì gió mạnh, mà vì tâm chưa được tập cho vững. Khi được lợi, mình nắm chặt lấy cảm giác sung sướng. Khi bị chê, mình giữ khư khư nỗi tổn thương. Lời khen hôm nay trở thành cái bao che cho lòng tự mãn. Lời chê hôm nay trở thành cục đá đè trong bụng nhiều đêm. Đức Phật không dạy người ta chạy trốn khen chê. Ngài chỉ ra rằng mọi thứ đến rồi đi, và cái khổ nằm ở chỗ mình không nhận ra lẽ đó. Người nghe pháp khác người chưa nghe pháp ở ngay chỗ suy tư khi một cơn gió đời thổi tới. Gió thổi vào ai cũng có, chỉ khác nhau ở cách nghĩ trong đầu lúc đó. Khi lợi dưỡng khởi lên, người có học pháp thấy ngay bản chất vô thường của nó. Khi lời chỉ trích khởi lên, người ấy cũng thấy từng ấy là gió thoảng qua.
01Lời Kinh
“Với vị Thánh đệ tử có nghe pháp, này các Tỷ-kheo, khởi lên lợi dưỡng. Vị ấy có suy tư: “Lợi dưỡng này khởi lên nơi ta, lợi dưỡng ấy vô thường, đau khổ, biến hoại”. Vị ấy như thật rõ biết … khởi lên không lợi dưỡng … khởi lên danh vọng … khởi lên không danh vọng … khởi lên tán thán … khởi lên chỉ trích … khởi lên an lạc … khởi lên khổ đau. Vị ấy có suy tư: “Ðau khổ này khởi lên nơi ta, đau khổ ấy là vô thường, khổ đau, biến hoại”. Vị ấy như thật rõ biết, rằng lợi dưỡng này không xâm nhập tâm của vị ấy và an trú, không lợi dưỡng …., danh vọng….., không danh vọng …. tán thán… chỉ trích… an lạc… đau khổ không xâm nhập tâm của vị ấy và an trú. Vị ấy không thuận ứng với lợi dưỡng được khởi lên, không nghịch ứng với không lợi dưỡng; không thuận ứng với danh vọng được khởi lên, không nghịch ứng với không danh vọng; không thuận ứng với tán thán được khởi lên, không nghịch ứng với chỉ trích; không thuận ứng với an lạc được khởi lên, không nghịch ứng với đau khổ; Vị ấy do đoạn tận thuận ứng, nghịch ứng như vậy, nên giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, vị ấy thoát khỏi khổ.
>
“— Tùy Chuyẻn Thế Giới (2) (AN 8.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Lợi dưỡng, không lợi dưỡng,
“Danh vọng, không danh vọng
“Tán thán và chỉ trích
“An lạc và đau khổ
“Những pháp này vô thường
“Không thường hằng biến diệt
“Biết chúng giữ chánh niệm
“Bậc trí quán biến diệt
“Pháp khả ái, không động
“Không khả ái, không sân
“Các pháp thuận hay nghịch
“Ðược tiêu tan không còn
“Sau khi biết con đường
“Không trần cấu, không sầu
“Chơn chánh biết sanh hữu
“Ði đến bờ bên kia.
>
“— Tùy Chuyẻn Thế Giới (2) (AN 8.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“—Với kẻ phàm phu không nghe pháp, này các Tỷ-kheo, khởi lên lợi dưỡng. Vị ấy không có suy tư: “Lợi dưỡng này khởi lên nơi ta, lợi dưỡng ấy vô thường, khổ, biến hoại”. Vị ấy không như thật rõ biết … khởi lên không lợi dưỡng … khởi lên danh vọng … khởi lên không danh vọng … khởi lên tán thán … khởi lên chỉ trích … khởi lên an lạc … khởi lên khổ đau. Vị ấy không có suy tư: “Khổ này khởi lên nơi ta, khổ ấy là vô thường khổ, biến hoại”. Vị ấy không như thật rõ biết, rằng lợi dưỡng xâm nhập tâm của người ấy và an trú, không lợi dưỡng xâm nhập tâm của người ấy và an trú, danh vọng xâm nhập tâm của người ấy và an trú, không danh vọng xâm nhập tâm của người ấy và an trú, tán thán xâm nhập tâm của người ấy và an trú, chỉ trích xâm nhập tâm của người ấy và an trú, an lạc xâm nhập tâm của người ấy và an trú, đau khổ xâm nhập tâm của người ấy và an trú”. Người ấy thuận ứng với lợi dưỡng được khởi lên và nghịch ứng với không lợi dưỡng; thuận ứng với danh vọng được khởi lên và nghịch ứng với không danh vọng; thuận ứng với tán thán được khởi lên và nghịch ứng với chỉ trích; thuận ứng với an lạc được khởi lên và nghịch ứng với đau khổ; Người ấy đầy đủ thuận ứng, nghịch ứng như vậy, không có giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, người ấy không thoát khỏi khổ.
>
“— Tùy Chuyẻn Thế Giới (2) (AN 8.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Những việc dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh. Người thực hành có thể chọn một việc phù hợp với nhịp sống của mình.
Việc thực hành đầu tiên là tập nhận diện gió đang thổi. Mỗi khi trong lòng dậy lên một niềm vui hay một nỗi bực vì lời nói của người khác, hãy gọi tên nó. Đây là gió khen. Đây là gió chê. Đây là gió được. Đây là gió mất. Chỉ cần gọi đúng tên, tâm đã bình thêm một nhịp. Không cần phân tích đúng sai gì thêm trong lúc ấy.
Việc thứ hai là tập buông chậm lại với tin vui. Khi được khen hay nhận được điều gì lợi ích, đừng để cảm giác ấy cuốn mình đi quá nhanh. Hãy thầm nhắc: việc này cũng đến rồi sẽ đổi thay. Mình vẫn có thể vui, nhưng vui mà không cần bám víu. Nhờ vậy khi tin không vui đến, lòng cũng không rơi sâu.
Việc thứ ba là thực tập với lời chê nhỏ trước. Chọn một lời chê nhẹ trong ngày, chẳng hạn bị góp ý về cách pha trà, cách chở con đi học. Thay vì cãi lại hoặc im lặng mà ấm ức, hãy thở một hơi và nhìn lời chê ấy như cơn gió: nó có mặt một lúc rồi qua. Không cần giữ nó lại làm của mình.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, trước khi ngủ, hãy ngồi yên năm đến mười lăm phút. Nhớ lại một lời khen và một lời chê đã nhận trong ngày. Tự hỏi lòng mình đã nghiêng theo cái nào nhiều hơn. Rồi thầm nhắc cả hai đều ngang nhau: khen cũng chỉ là gió qua, chê cũng chỉ là gió qua. Không cần viết ra giấy, không cần phân tích thêm. Chỉ cần ngồi yên và thấy rõ cả hai đã không còn ở lại trong phòng lúc này.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Tùy Chuyẻn Thế Giới (2) (AN 8.6), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.