Khi cha mẹ muốn chọn nghề thay con

Bữa cơm tối đang yên, người cha đặt trước mặt con tờ thông tin tuyển sinh vào ngành y. Ông nói đã tìm hiểu kỹ, ngành này có việc làm và được người đời coi trọng. Con gái lặng đi. Em thích thiết kế, đã dành nhiều tháng học vẽ, nhưng chưa biết mở lời thế nào mà không làm cha mẹ buồn.

Có những gia đình tranh luận lớn tiếng. Cũng có những nhà không cãi nhau, chỉ là con gật đầu cho qua, rồi ngày ngày học một ngành mình không muốn. Cha mẹ thường chọn bằng nỗi lo: sợ con thiếu việc làm, thu nhập bấp bênh, hoặc vất vả hơn mình. Con lại thấy lựa chọn của mình không được lắng nghe. Cả hai phía đều có thể đang thương nhau, nhưng cách thể hiện tình thương khiến người kia đau.

Nhìn qua Tử Vi, đây là vùng đời sống liên quan đến quan hệ cha mẹ, định hướng nghề nghiệp và cách mỗi người đưa ra quyết định. Cung Phụ Mẫu, cung Quan Lộc có thể được xem như những lăng kính tham khảo về xu hướng trong gia đình và công việc. Lá số không thể thay con chọn nghề, cũng không đủ để kết luận cha mẹ sẽ luôn áp đặt hay con nhất định đi theo một con đường nào. Hoàn cảnh, năng lực, sức khỏe và sự trao đổi giữa các thành viên đều có ảnh hưởng.

Khi cha mẹ và con bất đồng, mỗi bên thường chỉ nhìn thấy phần mình đang chịu. Cha mẹ nhớ những năm tháng nuôi con, nên mong con nghe lời. Con nhớ những lần ý kiến bị gạt đi, nên dễ hiểu mọi lời khuyên thành sự kiểm soát. Nếu chỉ đếm ai đã hy sinh nhiều hơn, cuộc nói chuyện thường khép lại bằng giận dữ hoặc im lặng.

Trong Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt, Đức Phật nói đến quan hệ giữa cha mẹ và con qua những trách nhiệm hướng về nhau. Đoạn Kinh sắp được dẫn nhắc đến phần người con phụng dưỡng cha mẹ, rồi cũng nhắc đến lòng thương tưởng và cách cha mẹ đối đãi với con. Đặt vào chuyện chọn nghề, lời dạy ấy giúp ta nhìn cả hai phía: lòng biết ơn của con có giá trị, và tình thương của cha mẹ cũng cần đi cùng sự lắng nghe, chăm sóc đúng cách.

Phụng dưỡng không có nghĩa là phải giao toàn bộ quyết định đời mình cho cha mẹ. Tình thương của cha mẹ cũng không thể chỉ được đo bằng việc đã lo cho con những gì. Khi chọn nghề, người trẻ cần thành thật về năng lực và kế hoạch của mình; cha mẹ cần nói rõ nỗi lo, đồng thời tôn trọng phẩm giá và khả năng trưởng thành của con. Nếu trong gia đình có đe dọa, bạo lực hoặc kiểm soát khiến con không an toàn, việc tìm người đáng tin cậy để hỗ trợ là cần thiết. Lòng hiếu kính không buộc một người phải ở lại trong tình trạng bị ngược đãi.

Mời bạn đọc đoạn Kinh dưới đây với tâm bình tĩnh, để nhận ra trách nhiệm nào thuộc về mình và cách nào có thể nuôi dưỡng tình thân.

“

Này Gia chủ tử, có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Ðông: “Ðược nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”. Này Gia chủ tử, được con phụng dưỡng như phương Ðông, theo năm cách như vậy, cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách: Ngăn chận con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện; dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con.

— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

“

Này Gia chủ tử, như vậy là cha mẹ được con phụng dưỡng như phương Ðông theo năm cách và cha mẹ có lòng thương tưởng con theo năm cách. Như vậy phương Ðông được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

— Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

Sau đây là gợi ý thực hành của Tuệ Duyên, không phải lời trích từ Kinh.

1. Trước khi bàn tiếp về nghề nghiệp, mỗi bên thử nói rõ điều mình lo, thay vì kết luận thay cho người kia. Cha mẹ có thể nói: “Cha mẹ lo con khó tìm việc nếu chọn ngành này.” Con có thể nói: “Con sợ học ngành mình không thích sẽ không theo được lâu.” Cách nói ấy không làm hết bất đồng, nhưng giúp người nghe hiểu điều nằm dưới lời phản đối.

2. Người con nên chuẩn bị một kế hoạch cụ thể cho hướng mình muốn theo. Có thể tìm hiểu chương trình học, chi phí, cơ hội việc làm, yêu cầu năng lực và những bước dự phòng nếu lựa chọn ban đầu không phù hợp. Trình bày bằng thông tin đáng tin cậy giúp cha mẹ thấy con đang cân nhắc nghiêm túc, chứ không chỉ chọn theo cảm hứng. Nếu chưa rõ mình hợp nghề nào, con có thể xin thêm thời gian tìm hiểu thay vì hứa một điều mình chưa chắc làm được.

3. Cha mẹ có thể trao đổi với con về giá trị mình muốn gửi gắm, rồi để con tham gia quyết định. Kinh nghiệm của cha mẹ là điều quý, nhưng hoàn cảnh nghề nghiệp và khả năng của con có thể khác trước. Một cuộc trò chuyện công bằng cần cho con quyền nói hết ý, không dùng tiền bạc, công ơn hay sự xấu hổ để buộc con đồng ý. Con cũng nên nghe trọn nỗi lo của cha mẹ, cảm ơn điều cha mẹ đã làm, rồi trả lời bằng sự rõ ràng và lễ độ. Hai phía có thể thống nhất một thời điểm cùng xem lại kế hoạch, thay vì buộc phải giải quyết mọi chuyện trong một lần.

Một việc làm ngay hôm nay

Trong khoảng mười phút, người con hãy viết ra ba điều: nghề mình muốn tìm hiểu, lý do mình thấy phù hợp, và một việc cụ thể sẽ làm để kiểm chứng lựa chọn ấy. Sau đó viết thêm một câu về nỗi lo mình đoán cha mẹ đang mang. Chưa cần đưa tờ giấy ra để tranh luận ngay. Hãy dùng nó để chuẩn bị một cuộc nói chuyện bình tĩnh hơn, trong đó con có thể trình bày lựa chọn của mình và cũng dành chỗ để nghe cha mẹ nói.

---

Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.

Nguồn trích:

• Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (DN 31), bản dịch HT. Thích Minh Châu

Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.