Tối muộn, hai vợ chồng ngồi xem căn nhà rộng hơn trên điện thoại. Con đã lớn, căn phòng hiện tại chật, khách đến chơi cũng khó có chỗ ngồi. Một người tính chuyện làm thêm, người kia lặng im vì những khoản phải lo mỗi tháng. Căn nhà mới đem lại hy vọng, nhưng cũng khiến họ tự hỏi mình đang dành bao nhiêu sức lực cho mong muốn ấy.
Muốn có một nơi ở rộng rãi, tiện nghi hơn không có gì đáng xấu hổ. Nhà là chỗ nghỉ ngơi, nuôi con, đón người thân và giữ những sinh hoạt gần gũi. Điều cần nhìn rõ là mong muốn ấy đang nâng đỡ gia đình hay dần lấy mất thời gian, sức khỏe và sự yên ổn của mọi người.
Trong Tử Vi, chuyện nhà cửa thường được nhìn qua vùng Điền Trạch; khả năng xoay xở tiền bạc có thể liên quan đến vùng Tài Bạch, còn cảm giác đủ đầy và nếp sống gia đình có thể gợi liên hệ đến vùng Phúc Đức. Đây là lăng kính tham khảo để gọi tên những mặt đời sống đang được quan tâm. Lá số có thể gợi một người dễ đặt nặng chỗ ở, thích vun vén tài sản, hoặc hay lo về sự ổn định. Những nét ấy không khẳng định kết cục của một người. Điều kiện gia đình, sức khỏe, công việc và lựa chọn hiện tại đều có phần riêng.
Khi cân nhắc căn nhà lớn hơn, thử nhìn cả điều mình muốn có lẫn điều mình sẵn lòng dành ra. Mong muốn có thể bắt đầu từ nhu cầu thực tế, rồi được nuôi lớn bởi so sánh, lo lắng hoặc cảm giác mình chưa thành công nếu nhà còn nhỏ. Nhận ra những động lực ấy giúp ta chọn cách ứng xử tỉnh táo hơn, không phải để trách mình vì đã mong muốn.
Trong những đoạn Kinh được trích dưới đây, Đức Phật nói đến niềm vui khi không mắc nợ, niềm vui từ tài sản mình có, và cách nhìn sáng suốt về các niềm vui ấy. Các đoạn ấy cũng nhắc đến hành vi thân, lời nói và ý nghĩ không gây lỗi. Ta có thể đọc chúng như lời gợi mở để xét lại điều mình đang theo đuổi: căn nhà lớn hơn sẽ đem lại sự an ổn nào, và cách theo đuổi nó có đang khiến mình cùng người thân sống nặng nề hơn không. Sau đây là những đoạn Kinh liên quan để mỗi người tự lắng nghe và suy ngẫm.
01Lời Kinh
“Và này Gia chủ, thế nào là lạc không mắc nợ? Ở đây, này Gia chủ, vị thiện gia nam tử không có mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều. Vị ấy nghĩ rằng: “Ta không có mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều.” Nghĩ vậy, vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc không mắc nợ.
— Không Nợ (AN 4.62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử thành tựu thân hành không phạm tội, thành tựu khẩu hành không phạm tội, thành tựu ý hành không phạm tội. Vị ấy nghĩ rằng: “Ta thành tựu thân hành không phạm tội, khẩu hành không phạm tội, ý hành không phạm tội”. Nghĩ vậy, vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc không phạm tội.
— Không Nợ (AN 4.62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ðược lạc không mắc nợ,
Nhớ đến lạc sở hữu,
Người hưởng lạc tài sản,
Với tuệ, thấy như thị,
Do thấy, vị ấy biết,
Sáng suốt cả hai phần,
Lạc vậy chỉ bằng được,
Bằng một phần mười sáu,
Lạc không có phạm tội.— Không Nợ (AN 4.62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Sau phần lời Kinh, Tuệ Duyên xin gợi ý một vài cách thực hành. Đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh hay một khuôn phép bắt buộc.
1. Tách nhu cầu thật khỏi áp lực so sánh. Gia đình có thể nói với nhau về điều căn nhà rộng hơn sẽ giúp ích cụ thể: thêm chỗ ngủ, có góc học tập yên tĩnh, dễ chăm sóc người lớn tuổi, hay đơn giản là muốn có nhiều tiện nghi hơn. Rồi cùng nhìn xem mỗi nhu cầu ấy có cách đáp ứng nào khác, kể cả khi chưa chuyển nhà. Mục đích không phải để phủ nhận mong muốn, mà để hiểu mong muốn đang phục vụ điều gì.
2. Nhìn đầy đủ các khoản liên quan đến chỗ ở. Ghi ra chi phí hiện tại, khoản phải trả, chi phí sửa chữa và những khoản sinh hoạt có thể thay đổi nếu chuyển đến nơi rộng hơn. Cũng nên tính đến thời gian đi lại, sức khỏe, việc chăm con và phần dự phòng cho những việc bất ngờ. Một con số trên giấy không thể nói thay quyết định của gia đình, nhưng giúp mọi người bàn bạc dựa trên thực tế thay vì chỉ dựa vào nỗi sợ bỏ lỡ.
3. Giữ cách cư xử tử tế trong lúc bàn chuyện tiền bạc và nhà cửa. Có thể bất đồng về mức tiện nghi, thời điểm chuyển nhà hay trách nhiệm đóng góp. Hãy nói rõ điều mình lo mà không hạ thấp ước muốn của người kia. Nếu nhận ra mình đang cáu gắt, hãy tạm dừng rồi trở lại cuộc nói chuyện khi đã bình tĩnh hơn. Giá trị của một gia đình không nằm trọn trong diện tích căn nhà; cách mọi người đối xử với nhau cũng góp phần tạo nên cảm giác được nương tựa.
Những gợi ý này không nhằm bảo đảm một căn nhà sẽ đem lại hạnh phúc, hay khuyên ai chọn một hướng tài chính cụ thể. Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau. Điều ta có thể thực tập là nhìn rõ động cơ, hiểu trách nhiệm đi kèm và đừng lấy tiện nghi vật chất làm thước đo duy nhất cho sự đủ đầy.
Một việc làm ngay hôm nay
Tuệ Duyên gợi ý dành mười phút hôm nay để lấy một tờ giấy, chia làm hai phần. Một bên ghi ba điều căn nhà rộng hơn sẽ giúp gia đình; bên kia ghi ba điều gia đình có thể phải dành ra để có được nó, như thời gian, khoản chi tiêu, sức khỏe hoặc những sinh hoạt đang quý. Đây chỉ là bài tập tự nhìn lại do Tuệ Duyên đề nghị, không phải cách tu tập được quy định trong lời Kinh. Viết xong, hãy khoanh một điều thiết thực nhất cần đem ra bàn với người thân. Chỉ một cuộc trò chuyện chân thành cũng có thể giúp mong muốn về nhà cửa trở nên sáng rõ hơn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Không Nợ (AN 4.62), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.