Đêm nào chị cũng nằm xuống lúc mười một giờ. Nhưng phải đến một giờ sáng chị mới thực sự ngủ được. Quãng giữa hai mốc đó, đầu chị chạy qua một loạt chuyện: câu nói của đồng nghiệp ban chiều, hóa đơn chưa thanh toán, đứa con sắp thi, miếng đất ngoài quê tranh chấp kéo dài. Chị không muốn nghĩ nữa mà những suy nghĩ cứ lật đi lật lại. Đôi khi chị chợp mắt một lát rồi giật mình tỉnh, tim đập mạnh, cảm giác có việc gì đó chưa xong. Buổi sáng dậy trong trạng thái mỏi, người như chưa được nghỉ ngơi. Tình trạng này không phải của riêng chị. Nó xuất hiện ở người trẻ sau một ngày va chạm nhiều trên mạng, ở người trung niên gánh trách nhiệm gia đình, ở người lớn tuổi thường nhớ lại chuyện cũ. Cái chung là thân đã nằm xuống nhưng tâm vẫn còn đứng.
Trong Tử Vi, vùng đời sống liên quan đến giấc ngủ và trạng thái nghỉ ngơi thường được nhìn qua cung Mệnh, cung Tật và một phần cung Phúc. Lăng kính này chỉ ra xu hướng chứ không phải bản án cho một con người. Người có Mệnh ở Thái Dương, Thái Âm hay Tử Vi gặp nhiều sát tinh ở vị trí nhạy cảm có xu hướng tâm hoạt động nhiều về đêm. Người có Tật ở Thiên Cơ, Thiên Lương mộc khí không yên dễ nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, khó vào giấc khi đầu còn vướng bận. Người có Phúc nhiều Đà La dễ mang tâm trạng xoáy vào những chuyện chưa xong. Đó là những mẫu hình để tham khảo, để hiểu vì sao mình dễ rơi vào trạng thái này hơn người khác. Hiểu rồi thì có chỗ ra. Không phải ngồi than là mình đã bị cung xấu, cũng không phải chờ cung đổi vận mới bắt đầu tập.
Trước khi ngủ, điều làm tâm không yên thường là sự thiếu thân thiện với chính mình. Người ta nằm xuống, nhớ lại chuyện mình sai, lời mình nói chưa khéo, người mình chưa tha thứ được. Hoặc nhớ lại người làm mình tổn thương, việc làm mình bức xúc. Càng nằm càng thấy cô độc trong mớ suy nghĩ ấy. Ít ai nằm xuống với một câu chúc cho mình được an, cho người làm mình giận được nhẹ lòng. Vì thói quen của tâm là quay về điều chưa xong, điều gây khó chịu, rồi tưởng tượng tiếp theo. Giấc ngủ vì thế trở thành nơi dồn lại những mạnh mối của ban ngày thay vì nơi để buông xuống.
Đức Phật có nói đến một cách làm khác. Thay vì để tâm trôi theo những điều vướng mắc, người thực tập có thể hướng tâm đến sự tử tế, đến ý muốn cho mình và người khác được an. Khi tâm đặt đúng chỗ, giấc ngủ không còn là cuộc vật lộn với những việc chưa xong. Lời Kinh dưới đây chỉ rõ những gì đến với người thực tập tâm từ một cách đều đặn.
01Lời Kinh
“Ngủ an lạc, thức an lạc, không ác mộng, được loài người ái mộ, được phi nhân ái mộ, chư Thiên bảo hộ, không bị lửa, thuốc độc, kiếm xúc chạm, tâm được định mau chóng, sắc mặt trong sáng, mệnh chung không hôn ám; nếu chưa thể nhập thượng pháp (A-la-hán quả); được sanh lên Phạm thiên giới.
>
“— Từ (AN 11.15), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Những cách dưới đây là gợi ý của Tuệ Duyên để người đọc có chỗ bắt đầu. Không có con số phút cố định nào trong lời Phật dạy; mười phút là khoảng thời gian đủ để thân tâm lắng lại, có thể xê dịch ít hơn vào hôm mệt.
Việc thứ nhất, tập tâm từ theo bốn câu ngắn, hướng về mình trước. Nhiều người thấy lạ vì từ trước tới giờ cứ nghĩ phải hướng tâm từ đến người khác. Nhưng nếu mình còn khó chịu với chính mình thì tâm không có chỗ để lan ra. Nằm xuống, hít thở nhẹ vài lần cho thân bớt căng. Rồi thầm nói với chính mình: mong tôi được an lành, mong tôi được nhẹ nhàng, mong tôi được buông xuống, mong tôi ngủ yên đêm nay. Cứ lặp lại như vậy, chậm, không cần gắng sức. Đừng hỏi mình có thật lòng không. Ai cũng muốn mình được nhẹ. Chỉ là trước giờ chưa từng nói với mình câu ấy.
Việc thứ hai, hướng tâm từ đến một người. Chọn một người không gây khó chịu, có thể là người giúp đỡ mình hôm nay, một người bạn lâu năm, hoặc đứa cháu nhỏ. Đừng bắt đầu từ người đang làm mình giận, dễ chán và bỏ. Thầm nói: mong người ấy được an lành, mong người ấy được nhẹ nhàng, mong người ấy không khổ vì những chuyện chưa xong. Khi tâm đã quen, mới từ từ mở rộng ra người xa lạ, rồi đến người từng làm mình tổn thương. Chỉ mở đến đâu mà lòng còn chịu được. Đừng ép.
Việc thứ ba, nếu làm được cả hai việc trên mà tâm vẫn chạy, nhắc nhẹ một lần rồi quay lại câu tâm từ. Không cần chặn suy nghĩ. Suy nghĩ đến, mình thấy nó, rồi quay lại: mong tôi được nhẹ nhàng. Cứ thế. Nhiều người bỏ cuộc vì tưởng phải ngồi cho tâm trống rỗng. Không phải vậy. Tập tâm từ là tập chuyển hướng, không phải tập dẹp sạch.
Một việc làm ngay hôm nay
Tối nay, nằm xuống giường, đừng mở mạng, đừng xem tin tức. Chỉ cần đặt tay lên bụng, thở vài lần cho thân bớt vướng bận ban ngày. Rồi dành khoảng mười phút thầm nói với chính mình câu: mong tôi được an lành, mong tôi được nhẹ nhàng. Không cần làm gì khác. Nếu mai ngủ dậy thấy người bớt mỏi hơn một chút, đó là dấu hiệu đầu tiên. Nếu chưa thấy gì, cũng không sao. Tập một lần rồi bỏ thì không ai thu được gì. Cứ tập vài đêm liền rồi xem lại.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Từ (AN 11.15), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.