Có một người đồng nghiệp luôn sẵn sàng chỉ bạn cách sửa bản báo cáo, nhưng nói chuyện kiểu gì cũng thấy dạy đời. Một người thân lúc nào cũng lo cho bạn, gửi đồ ăn, hỏi han sức khỏe, nhưng cứ mở miệng là phán xét lựa chọn của bạn. Một người bạn cũ kỹ, cần là có mặt, nhưng góp ý cách nào cũng làm bạn tổn thương.
Bạn không ghét họ. Nhiều lúc bạn còn thấy mình nợ họ. Nhưng mỗi lần tiếp xúc là một lần nội tâm giằng xé: vừa muốn gần vì điều tốt họ dành cho mình, vừa muốn tránh xa vì những điều họ nói ra cứ như cứa vào lòng tự trọng.
Cảm giác này thường bị chìm đi vì mọi người xung quanh bảo rằng bạn khó tính, rằng người ta đã tốt thế còn đòi hỏi gì. Nhưng cảm giác khó chịu không vì thế mà biến mất. Nó nằm đó, lâu dần thành một uẩn khúc lặng lẽ trong các mối quan hệ.
Trong Tử Vi, kiểu mâu thuẫn giữa ân tình và khó chịu thường hiện rõ ở những vùng đời sống liên quan đến cách người ta cho đi và cách họ biểu đạt. Có thể hình dung qua cung Nô Bộc nếu là người ngoài, cung Phụ Mẫu hay Huynh Đệ nếu là người nhà. Ở đó, khi có những bộ sao vừa mang tính che chở lại vừa có tính áp đặt, lăng kính này gợi ra một xu hướng: người thương ta có đời sống tinh thần dành cho ta, nhưng đường lời nói ra có thể sắc, có thể lấn, có thể khiến ta mệt.
Cần nhớ đây chỉ là xu hướng tham khảo. Không phải bản án cho một con người, cũng không phải lý do để kết luận ai đó sẽ luôn làm mình tổn thương. Người ta có thể rất khác với những gì lá số gợi ra. Và mình càng không nên dùng lá số của người khác để biện minh cho sự khó chịu kéo dài trong lòng mình.
Điều đáng làm là quay lại xem cái khó chịu kia từ đâu mà có. Vì nếu chỉ chọn nhìn một phía, bạn sẽ hoặc là oán giận người đã giúp mình, hoặc là chấp nhận mối quan hệ khiến mình hao mòn. Cả hai cách đó đều không ổn.
Khi buồn giận một người, ta thường nhìn người đó như một khối. Tâm ta gom tất cả lại thành một câu: "Tính nó thế". Từ đó, chỉ cần thấy bóng dáng người kia xuất hiện, toàn bộ cơn khó chịu đã trào lên trước khi họ kịp nói lời nào. Nhưng nếu để yên và nhìn kỹ, bạn sẽ thấy một người không phải là một khối. Họ có phần lời nói, có phần hành động. Có chỗ họ tử tế, có chỗ họ vụng về. Có chỗ họ lo cho ta thật lòng, có chỗ họ nói ra theo thói quen áp đặt của chính họ.
Đức Phật chỉ ra một hướng khác. Ngài không bảo ta phải chịu đựng tất cả, cũng không bảo ta quay lưng với tất cả. Ngài dạy cách nhìn từng phần. Chỗ nào có thể phát triển được thiện cảm, hãy nhìn để tâm bớt hằn học. Chỗ nào chưa thanh tịnh, hãy nhìn để biết rõ mà không gom thành một mối hận dài. Lời dạy dưới đây nói về cách trừ hiềm hận với từng trường hợp khác nhau của con người.
---
01Lời Kinh
“Ở đây, này các Hiền giả, có người thân hành không thanh tịnh, khẩu hành thanh tịnh, trong người như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (2) (AN 5.162), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ở đây, này các Hiền giả, có người khẩu hành không thanh tịnh, thân hành thanh tịnh, trong người như vậy, này các Hiền giả, hiềm hận cần phải trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (2) (AN 5.162), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Ví như, này các Hiền giả, một hồ nước đầy bùn và cây lau. Rồi một người đi đến bị nóng nhiệt não, bị nóng bức bách, mệt mỏi, thèm uống nước, khát nước. Người ấy ngụp lặn trong hồ nước ấy, lấy hai tay gạt ra ngoài bùn và lá cây, lấy bàn tay bụm nước lại, uống rồi ra đi. Cũng vậy, này các Hiền giả, người này, với khẩu hành không thanh tịnh, với thân hành thanh tịnh; những cái gì thuộc về khẩu hành không thanh tịnh; lúc bấy giờ vị ấy không nên tác ý; còn những gì thuộc thân hành thanh tịnh, lúc bấy giờ vị ấy nên tác ý. Như vậy, trong người ấy hiềm hận cần phải trừ khử.
>
“— Trừ Khử Hiềm Hận (2) (AN 5.162), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Phần sau đây là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh. Mỗi người có thể thực hành theo nhịp riêng.
Việc thứ nhất là tách ra để nhìn. Khi thấy khó chịu với ai đó, đừng nói "Tính nó thế". Tự hỏi: hôm nay mình khó chịu vì điều gì ở người kia — vì điều họ làm, hay vì điều họ nói, hay vì giọng điệu của họ? Tách được thì cơn giận bớt lan. Bạn vẫn thấy khó chịu, nhưng thấy rõ khó chịu ở chỗ nào.
Việc thứ hai là thực tập nhớ lại một điều tốt cụ thể người đó đã làm cho mình. Không phải để tự ép mình mang ơn, cũng không phải để bác bỏ cảm xúc khó chịu của bản thân. Chỉ để tâm có thêm một góc nhìn trung thực về con người kia. Người đã từng giúp mình và người đang làm mình mệt là cùng một người.
Việc thứ ba là nhận ra giới hạn của mình khi mệt. Có những ngày thân mình mệt thì lời trêu chọc của người khác trở nên khó chịu gấp đôi. Có những ngày tâm mình đang bực sẵn thì lời khuyên của người kia trở nên như xét nét. Biết mình đang mệt, bạn vẫn có thể thấy khó chịu, nhưng không đồ lỗi toàn bộ cho người kia. Sự tách bạch này giúp mình phản ứng nhẹ nhàng hơn.
Một việc làm ngay hôm nay
Chọn một người đang làm bạn vừa quý vừa khó chịu. Trong hôm nay, khi nghĩ về họ, hãy viết ra ba dòng. Dòng đầu ghi một điều tốt họ đã làm cho bạn. Dòng thứ hai ghi một điều họ khiến bạn khó chịu. Dòng thứ ba ghi rõ điều khó chịu đó nằm ở lời nói, hành động hay giọng điệu. Viết xong thì dừng, không phân tích thêm, không kết luận. Chỉ cần thấy được ba mảnh riêng đó trong một con người.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Trừ Khử Hiềm Hận (2) (AN 5.162), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.