Chị ngồi thừ ra trước cái đơn xin nghỉ phép đã viết xong từ hai tuần. Kỳ nghỉ chưa bắt đầu, biển còn ở tận cuối tuần, mà trong đầu chị đã có cả một đoạn phim về những điều không hay. Chị nghĩ tới chuyện xe cộ trên đường đông, nghĩ tới việc cơ quan có thể gọi về gấp, nghĩ tới cảnh hai đứa nhỏ cãi nhau trên xe. Lòng chị nặng trịch. Nhiều người quen với kiểu mệt này. Nó không đến từ việc đang xảy ra, mà đến từ những viễn cảnh do tâm mình tự dựng lên. Lo lắng chuyện chưa xảy ra là một thói quen âm thầm. Nó lấy mất sức lực của ngày hôm nay, dù ngày hôm nay vẫn đang diễn ra rất bình thường.
Nhìn qua lăng kính Tử Vi, thói quen này thường hiện rõ ở những vùng đời sống gắn với dòng tư duy, như cung Quan Lộc, cung Mệnh, hoặc các cấu trúc có sao mang tính lo nghĩ như Tồn, Kỵ, hay sự gặp gỡ giữa cô thần, quả tú. Khi những yếu tố đó nằm ở chỗ dễ lay động, con người thường có xu hướng suy tính dài, để tâm tới những việc chưa tới, khó ở yên với điều trước mắt. Cần nói rõ, lăng kính này chỉ giúp gọi tên xu hướng để dễ nhận ra. Nó không phải bản án cho một con người. Người có lá số khác nhau vẫn có thể cùng dính vào nỗi lo chưa tới nếu tâm họ quen chạy về phía trước. Cái chúng ta đang nhìn không phải ngôi sao, mà là cách tâm mình phản ứng với ngày mai.
Đức Phật nói rất rõ về hai thói quen khiến tâm người rời khỏi hiện tại. Một là truy tìm quá khứ, ôm lại những gì đã qua. Hai là ước vọng tương lai, phóng tâm mình tới những gì chưa đến. Với người hay lo xa, thói quen thứ hai mạnh hơn cả. Họ không ngừng vẽ ra những sắc thái của ngày mai, rồi sống với bức vẽ ấy như thể nó đã thành sự thật. Có người lo chuyện ba tháng nữa mới có kết quả. Có người tính đường chưa biết có đi hay không. Chưa gặp ai, chưa nói câu nào, mà trong lòng đã có sẵn nỗi thất vọng hoặc sợ hãi. Lời dạy của đức Phật không nhằm cấm sự tính toán thông thường, mà chỉ cho thấy một sự thật giản dị: tương lai là pháp chưa đến. Ta không thể sống được trong pháp chưa đến. Càng sống trong đó, ta càng bỏ lỡ pháp hiện tại đang có mặt. Đoạn Kinh sau đây chỉ ra điều ấy bằng những lời mộc mạc, không phải để an ủi suông, mà để nhắc tâm quay đầu.
01Lời Kinh
“Quá khứ không truy tìm
“Tương lai không ước vọng.
“Quá khứ đã đoạn tận,
“Tương lai lại chưa đến,
“Chỉ có pháp hiện tại
“Tuệ quán chính ở đây.
“Không động, không rung chuyển
“Biết vậy, nên tu tập,
“Hôm nay nhiệt tâm làm,
“Ai biết chết ngày mai?
“Không ai điều đình được,
“Với đại quân thần chết,
“Trú như vậy nhiệt tâm,
“Ðêm ngày không mệt mỏi,
“Xứng gọi Nhứt dạ Hiền,
“Bậc an tịnh, trầm lặng.
>
“— Kinh Nhất dạ hiền giả (MN 131), bản dịch HT. Thích Minh Châu
“Và này các Tỷ-kheo, thế nào là không ước vọng trong tương lai? Vị ấy nghĩ: “Mong rằng như vậy sẽ là sắc của tôi trong tương lai”, và không truy tìm sự hân hoan trong ấy; “Mong rằng như vậy sẽ là thọ của tôi trong tương lai”, và không truy tìm sự hân hoan trong ấy; “Mong rằng như vậy sẽ là tưởng … sẽ là hành … sẽ là thức của tôi trong tương lai”, và không truy tìm sự hân hoan trong ấy. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là không ước vọng trong tương lai.
>
“— Kinh Nhất dạ hiền giả (MN 131), bản dịch HT. Thích Minh Châu
02Tuệ Duyên gợi ý thực hành
Phần thực hành này là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Phật dạy. Người đọc có thể áp dụng theo nhịp sống của mình, đừng biến thành một bài tập phải gồng lên.
Việc đầu tiên là tập nhận diện mỗi khi tâm bắt đầu vẽ cảnh tương lai. Chỉ cần biết rằng mình đang lo. Không cần xua đuổi, không cần tự mắng mình sao cứ lo hoài. Ngay lúc thấy mình đang phóng tới một việc chưa xảy ra, gọi nhẹ trong đầu bằng một câu thật ngắn, như thể chào nó: “Chưa tới.” Cốt yếu là kéo lại nhận biết, chứ không phải dập tắt cảm xúc.
Việc thứ hai là dùng một động tác thân để giữ tâm lại hiện tại. Khi ngồi làm việc, thỉnh thoảng buông nhẹ hai tay xuống đùi, cảm nhận mặt bàn, hơi thở ra vào ở bụng. Thân đang ở đâu thì tâm dễ quay về đó hơn. Không cần phải ngồi thiền lâu. Chỉ cần mười giây trở lại với cảm giác đang ngồi, đang thở, là đủ để dòng suy nghĩ về ngày mai tạm dừng.
Việc thứ ba là viết ra giấy một câu đầy đủ về điều mình đang lo. Thay vì để nỗi lo mơ hồ cuộn trong đầu, hãy viết rõ: “Tôi đang lo rằng cuộc họp tuần sau sẽ gay gắt.” Nhìn câu ấy trên giấy, người viết thường thấy nó có giới hạn, không còn lan tỏa thành cả bầu không khí bên trong. Sau đó, nếu muốn, viết thêm một câu việc làm cụ thể trong hôm nay, ví dụ: “Hôm nay tôi chuẩn bị hai điểm cho buổi họp.” Cái lo vẫn còn đó, nhưng người đã có chỗ đứng ở ngày hôm nay rồi.
Một việc làm ngay hôm nay
Chọn một việc đang khiến mình lo về tương lai. Ngồi yên ở chỗ quen thuộc. Tự hỏi: “Việc đó đã xảy ra chưa?” Rồi thành thật trả lời bằng một câu ngắn. Nếu chưa xảy ra, hãy ghi vào giấy một việc nhỏ mình có thể làm trong hôm nay liên quan đến chuyện đó. Làm được việc nào thì làm, chưa được thì để đó. Chỉ cần năm đến mười phút. Chừng đó đủ để tâm bớt chạy đi xa một đoạn.
---
Phần trích trong mục Lời Kinh là nguyên văn bản dịch của Hoà thượng Thích Minh Châu. Phần thực hành phía dưới là gợi ý của Tuệ Duyên, không phải lời Kinh.
Nguồn trích:
- Kinh Nhất dạ hiền giả (MN 131), bản dịch HT. Thích Minh Châu
Muốn biết vùng đời sống nào đang cần bạn để tâm nhất lúc này, bạn có thể xem lá số của mình.