Quẻ Hàm trong sự nghiệp — đọc nhịp quyết định

Khi người gieo quẻ đứng trước ngã rẽ công việc, các câu hỏi thường gặp:

• có nên nhận lời mời chuyển sang công ty mới hay không?
• đã đến lúc khởi nghiệp hay cần tích lũy thêm?
• công việc hiện tại có còn phù hợp?

Quẻ Hàm (Hàm 咸) trong Kinh Dịch không trả lời thẳng "nên hay không nên". Quẻ chỉ ra nhịp thích hợp cho hành động — biết nhịp, người gieo tự ra quyết định tỉnh táo.

Lời Kinh

Dịch âm

咸. 亨. 利贞. 取女吉.

Dịch nghĩa

Hàm: Thông suốt. Có lợi khi giữ chính đạo. Cưới vợ thì tốt lành.

Truyện của Trình Di. - Hàm tức là cảm, nhưng không nói cảm, vì Hàm còn có nghĩa nữa là đều, tức là trai gái cảm lẫn nhau vậy. Các vật cảm nhau, không gì thiết tha bằng trai với gái mà hạng tuổi trẻ càng thiết tha hơn. Các vật cảm nhau thì có lẽ hanh thông, cho nên quẻ Hàm mới có lẽ hanh, Lợi trinh nghĩa là cái đạo cảm nhau, lợi về sự chính. Lấy con gái tốt, là nói tài quẻ. Quẻ có mềm trên cứng dưới, hai khí cảm ứng với nhau, đậu mà đẹp lòng nghĩa trai chịu dưới gái, dùng cách đó mà lấy con gái, thì được chính đáng mà tốt lành.

Bản nghĩa của Chu Hy. - Hàm là giao cảm. Đoái mềm ở trên, Cấn cứng ở dưới, mà cùng cảm ứng với nhau. Lại, Cấn chủ đậu, thì sự cảm được chuyên nhất. Đoái chủ đẹp lòng thì sự ứng đến tột bậc. Lại nữa, Cấn lấy mình là hạng thiếu nam (trai trẻ), mà chịu dưới Đoái là hạng thiếu nữ (gái trẻ) trai trước gái, được chính đạo của trai gái, vừa đúng thì hôn nhân, cho nên quẻ của nó là Hàm, mà lời Chỉêm của nó là hanh mà lợi về sự chính, lấy con gái thì tốt. Bởi vì cảm thì phải thông, nhưng nếu lấy nhau không theo chính đạo, thì mất sự hanh, mà các việc làm đều hung!

Quẻ Hàm nói về sự cảm. Trình Di mở đầu: Hàm tức là cảm, và Các vật cảm nhau thì có lẽ hanh thông. Áp vào công việc, câu hỏi của quẻ là: giữa bạn và chỗ làm (hay người cùng làm) có thật sự cảm nhau không, và sự gắn bó ấy có đứng trên lẽ chính không.

• Hai chiều, không phải một chiều. Chu Hy tả quẻ là hai bên cùng cảm ứng với nhau. Một lời mời chỉ hấp dẫn vì con số, còn bên kia không hiểu và không cần điều bạn giỏi, thì chưa phải sự cảm quẻ này nói tới. Hãy xem bên kia có thật sự thấy giá trị của bạn không — qua cách họ hỏi, cách họ hứa.
• Cảm phải trên lẽ chính. Trình Di: Lợi trinh nghĩa là cái đạo cảm nhau, lợi về sự chính. Chu Hy nói thẳng hơn: nếu lấy nhau không theo chính đạo, thì mất sự hanh, mà các việc làm đều hung! Vào một chỗ làm nhờ quan hệ khuất tất, hay nhận lời hợp tác khi điều khoản còn mập mờ, là đánh mất chính cái làm cho việc thông suốt.
• Chọn rồi thì chuyên một. Chu Hy giảng: Cấn chủ đậu, thì sự cảm được chuyên nhất. Đừng cùng lúc hứa hẹn với vài nơi. Khi đã thấy chỗ hợp, hãy dừng lại ở đó và gắn bó cho trọn.

Với câu hỏi “có nên nhận lời mời chuyển sang công ty mới”, hãy tự hỏi trước: mình đến với chỗ này vì thật sự hợp nhau, hay chỉ vì một điều kiện bề ngoài?

Bên cạnh quẻ, một đoạn Kinh nguyên thủy nhắc người gieo quẻ giữ tâm trước khi ra quyết định:

“

Nỗ lực, không phóng dật,
Tự điều, khéo chế ngự.
Bậc trí xây hòn đảo,
Nước lụt khó ngập tràn.

— Kinh Pháp Cú — Phẩm Không Phóng Dật 25

Quẻ Hàm không phán định kết quả. Quẻ soi cho người gieo nhìn rõ nhịp của tình huống và tâm thế của chính mình lúc quyết định.

Gieo quẻ Kinh Dịch để xem nhịp quyết định của riêng bạn: tueduyen.net/gieo-que

---

Nội dung Lời Kinh + Truyện Trình Di + Truyện Chu Hy lấy nguyên văn từ kho dữ liệu Kinh Dịch Tuệ Duyên (64 quẻ + Hệ Từ). Đoạn Nikāya (nếu có) trích từ bộ Kinh Nikāya bản dịch Hòa thượng Thích Minh Châu.